Είμαστε κοντά σε μια Οργουελική κοινωνία;

Το δυστοπικό μυθιστόρημα του George Orwell, 1984 θεωρείται από τα σημαντικότερα βιβλία του 20ου αιώνα. Το μυθιστόρημα αυτό λαμβάνει χώρα στο μελλοντικό, για εκείνη την εποχή, 1984 όταν το ολοκληρωτικό καθεστώς Ingsoc (English Socialism) έχει επικρατήσει στην υπερ-χώρα Ωκεανία μετά την πολυπόθητη επανάσταση κατά του καπιταλισμού που συντελέστηκε. 



Το καθεστώς αυτό ξεφεύγει από τα όρια των ολοκληρωτικών καθεστώτων που γνωρίζουμε. Στο Ingsoc η διαμόρφωση της προσωπικότητας δεν έχει καμία σημασία. Δεν υπάρχουν επιχειρήσεις, δεν υπάρχουν προϊόντα, δεν υπάρχει απόλαυση, ούτε υλική, ούτε συναισθηματική. Οι άνθρωποι είναι ίδιοι, πανομοιότυποι, χωρίς ενδιαφέροντα, χωρίς χαρακτήρα, χωρίς ενθουσιασμό. Οτιδήποτε μπορεί να αναπτύξει την σκέψη, ελευθερία, παιδεία, βιβλία, τύπος, διαπροσωπικές σχέσεις, φέρεται ως άχρηστο και περιττό. Δεν χρειάζονται σχολεία, οικογένεια, διασκέδαση. Οι άνθρωποι είναι πιο ευτυχισμένοι χωρίς σκέψη.

Έτσι κι αλλιώς τους έχουν φανατίσει με έναν ανύπαρκτο πατριωτικό πόλεμο, ένα ανύπαρκτο μεγάλο κίνδυνο, ένα ανύπαρκτο αδίστακτο εχθρό.

Ο πόλεμος είναι ειρήνη.
Η ελευθερία είναι σκλαβιά.
Η άγνοια είναι δύναμη.


Όλοι πιόνια στα χέρια της κυβέρνησης, του Μεγάλου Αδερφού του ανύπαρκτου μεγάλου αδερφού. Ο Μεγάλος Αδερφός είναι αυτός που παρατηρεί και παρακολουθεί τους πάντες και τιμωρεί με θάνατο αυτόν που θα υποπέσει στο έγκλημα της σκέψης. Αφού όμως αγαπήσει τον Μεγάλο Αδερφό. Αφού γιατρευτεί από την σκέψη.

Οι άνθρωποι σε αυτή την κοινωνία δεν έχουν παρελθόν. Εφόσον δεν δουλεύουν το μυαλό τους δεν έχουν μνήμη. Δεν έχουν αναμνήσεις. Όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει το μέλλον, και όποιος ελέγχει το παρόν ελέγχει το παρελθόν.

Μα ο ήρωας μας θυμάται. Θυμάται να φορά ρούχα με χρώματα, θυμάται λιβάδια με λουλούδια, θυμάται την μυρωδιά του καφέ, του αληθινού καφέ, θυμάται μερικά λόγια του Σέξπιρ. Θυμάται το άγγιγμα της μητέρας του, θυμάται την αίσθηση της αγάπης της. Θυμάται ένα σπίτι, μια οικογένεια, ζεστασιά και θαλπωρή. Επηρεασμένος από τον Μεγάλο Αδερφό πολλές φορές θεωρεί ότι οι αναμνήσεις αυτές δεν είναι αληθινές. Και προσπαθεί να τις αποβάλει. Γιατί τον κάνουν να σκέφτεται. Τον κάνουν να νιώθει.



Και έτσι με αυτές τις σκέψεις θα κάνει το μεγαλύτερο και το πιο απαγορευμένο. Αυτό που δεν είχε ξανανιώσει, δεν ήξερε καν ότι υπήρχε. Θα ερωτευτεί. Θα νιώσει την Αγάπη. Και έτσι θα νικήσει τον ίδιο του τον εαυτό.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι μια κοινωνία όπου η σκέψη θα είναι παράνομη και περιττή και όπου όλα θα ελέγχονται και θα παρακολουθούνται είναι κοντά στον σημερινό καπιταλιστικό, δυτικό κόσμο. Είναι όμως έτσι;

“Big Brother is Watching You.”
― George Orwell, 1984



Οι υποστηρικτές της άποψης αυτής στηρίζονται στην “έλλειψη δημοκρατίας” και την “έλλειψη ιδιωτικότητας”. Υποστηρίζουν ότι οι σημερινές δυτικές δημοκρατίες είναι στην ουσία καλά καλυμμένες εκδοχές ολιγαρχιών και πως στην πραγματικότητα δεν έχουμε καμία ουσιαστική ελευθερία. Η ελευθερία μας είναι μια ψευδαίσθηση, που μας έχουν επιβάλει για να μας ελέγχουν ευκολότερα. Ακόμα και το τι σκεφτόμαστε καθορίζεται από τους από πάνω. Το λεγόμενο “σύστημα” είναι ικανό να ελέγξει και να καθορίσει το τι μας αρέσει, το τι προτιμάμε και το τι αγαπάμε. Μας κάνει υπερκαταναλωτικούς, άπληστους και ικανούς να αρνηθούμε κάθε ηθική αξία. Επιπλέον το “σύστημα” παρακολουθεί διαρκώς τις ζωές μας. Το facebook, υποστηρίζουν, είναι ο μεγαλύτερος ρουφιάνος μαζί με τις υπόλοιπες “κακές” εταιρίες που φακελώνουν τις ζωές μας.

Αν και κάποια από τα παραπάνω επιχειρήματα να βγάζουν κάποιο νόημα, ο δυτικός πολιτισμός δεν είναι μια υποψήφια οργουελική κατοικία..

“Freedom is the freedom to say that two plus two make four. If that is granted, all else follows.”
― George Orwell, 1984

Η αξία της ελευθερίας υπήρξε το προσδιοριστικό χαρακτηριστικό της πολιτικής παράδοσης του δυτικού κόσμου. Οι καταβολές εντοπίζονται στην κοινωνική και πολιτική εμπειρία της αρχαϊκής και κλασικής Ελλάδας. Η ιδέα της ελευθερίας πάντως με την οποία ζει ο νεότερος κόσμος, εμείς σήμερα, αναδύθηκε από τον θεωρητικό στοχασμό της νεωτερικότητας και ταυτίζεται με την έννοια των δικαιωμάτων του ατόμου και την οριοθέτηση μιας σφαίρας ιδιωτικής ύπαρξης όπου ο καθένας μπορεί να ζήσει όπως επιθυμεί, με κατοχυρωμένη την αυτονομία του από εισβολές της κοινωνίας ή του κράτους. Αυτή την έννοια της ελευθερίας ενστερνίστηκε ο ατομικιστικός φιλελευθερισμός και προέβαλε ως διεκδίκηση και ασπίδα κατά της απολυταρχίας και κατά της αυθαιρεσίας των εκάστοτε εξουσιών. Με αυτήν συνδέθηκε και η έννοια της πνευματικής ελευθερίας, κατ' εξοχήν της ελευθερίας της θρησκευτικής συνείδησης από εξωτερικούς καταναγκασμούς ως προς την πίστη του ατόμου και την επιτέλεση των καθηκόντων της θρησκείας που επιλέγει ο καθένας. Αυτή είναι η ιδέα της ανοχής και της ανεξιθρησκίας, που αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις μιας ελεύθερης κοινωνίας. Προέκταση της ιδέας της ελευθερίας της συνείδησης υπήρξε η ιδέα της ελευθερίας της επιστημονικής έρευνας, του φιλοσοφικού στοχασμού και γενικότερα της ανεξάρτητης αναζήτησης της αλήθειας.



Επεκτείνοντας, η ελευθερία του να μοιραζόμαστε ή όχι τις ζωές μας στο διαδίκτυο είναι επίσης υπαρκτή. Οι άνθρωποι αναπτύσσουν προσωπικότητες, υπάρχουν πολλές απόψεις και πολλές ιδεολογίες και όχι προσκόλληση στο “Κόμμα”. Η ιστορία υπάρχει διαθέσιμη σε όλες τις εκδοχές της, έτσι ώστε ο καθένας να μπορεί να σχηματίσει μια σφαιρική άποψη. Το βιοτικό επίπεδο στον δυτικό πολιτισμό διαρκώς ανεβαίνει, παρά τις ανισότητες που υπάρχουν ως “αναπόφευκτο” αρνητικό του καπιταλισμού, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να έχουν περισσότερες ευκαιρίες στη γνώση και στη δημιουργία. Και μπορεί η μαζοποίηση που προέρχεται από το χώρο της μόδας (σε ομορφιά, μουσική κτλ) να είναι γεγονός, παρ' όλα αυτά κανείς δε σε εμποδίζει από το να διαφοροποιηθείς.

Το σύστημα του κέρδους κάνει πλούσιους τους ανθρώπους εκείνους που έχουν καταφέρει να πληρούν τις ανάγκες του λαού με τον καλύτερο δυνατό και φθηνότερο τρόπο. Οι άνθρωποι μπορούν να απολαμβάνουν προϊόντα που ούτε οι πλουσιότεροι άνθρωποι προηγούμενων γενεών μπορούσαν να έχουν. Η τεχνολογική βελτίωση είναι εφικτή επειδή μπορεί να γίνει συσσώρευση κεφαλαίων μέσω της αποταμίευσης. Και μιας και το κεφάλαιο δε γεννά αυτόματα κέρδη, η προσπάθεια για να πετύχει κάτι είναι τεράστια.

Παρ' όλα αυτά ο δυτικός πολιτισμός όμως έχει μισηθεί πολύ. Είναι αρκετά λογικά να μισιέται από τους εχθρούς του και όχι και τόσο λογικό να μισιέται από αυτούς που ζουν σε αυτόν. Η άρνηση του καπιταλιστικού συστήματος είναι ένα σύνηθες φαινόμενο. Οι λόγοι για το φαινόμενο αυτό εξηγούνται από τον Ludwiq vom Mises στο βιβλίο “Αντικαπιταλισμός”. Ακολουθεί ένα ενδεικτικό απόσπασμα το οποία παρουσιάζει μια ψυχολογική αιτία.

Το καπιταλιστικό σύστημα των τιμών και της αγοράς είναι μια κοινωνία στην οποία η αξία και τα επιτεύγματα καθορίζουν την επιτυχία ή την αποτυχία ενός ανθρώπου. (...) Προκειμένου και να αποκαταστήσει την αυτοπεποίθησή του, ένας τέτοιος άνθρωπος αναζητά κάποιον αποδιοπομπαίο τράγο. Προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του ότι η αποτυχία του δεν είναι δικό του φταίξιμο. Είναι τουλάχιστον εξίσου ευφυής, αποτελεσματικός και ικανός με εκείνους που τον επισκιάζουν. Δυστυχώς, η αχρεία αυτή κοινωνική τάξη στην οποία ζούμε δεν ανταμείβει τους αξιότερους, στεφανώνει τον ανέντιμο, αδίστακτο απατεώνα, τον καταχραστή, τον εκμεταλλευτή, τον «άγριο ατομικιστή». Αυτό που τον έκανε να αποτύχει ήταν η εντιμότητά του. (...) Σε μια τέτοια κοινωνία, κάθε μέλος που οι φιλοδοξίες του δεν έχουν εκπληρωθεί εντελώς φθονεί την τύχη εκείνων που τα κατάφεραν καλύτερα. (...)


Κοινωνίες που τείνουν να μοιάσουν στην δυστοπία του Ingsoc δε θα βρείτε στη δύση. Θα βρείτε όμως σε καθεστώτα που πολλοί από τους αρνητές του καπιταλισμού και τους εκφραστές των απόψεων περί σύγκλησης της κοινωνίας του Orwell με τον δυτικό πολιτισμό, υποστηρίζουν, όπως για παράδειγμα σε κομουνιστικά καθεστώτα. Με μια ματιά στη κομουνιστική Βόρεια Κορέα θα διαπιστώσουμε αρκετές ομοιότητες με το Ingsoc. Το κράτος ελέγχει τα πάντα και όλοι είναι υπόλογοι σε αυτό. Οι ειδήσεις είναι ψεύτικές με αποτέλεσμα η ιστορία να παραποιείται. Όποιος πει κάτι αρνητικό για τον απόλυτο άρχοντα θανατώνεται. Οι άνθρωποι έχουν φανατιστεί κόντρα στον εχθρό (Αμερική) και τελούν διαρκώς μεγαλοπρεπείς παρελάσεις. Και οι ομοιότητες συνεχίζονται.


“Winston Smith: Does Big Brother exist?
O'Brien: Of course he exists.
Winston Smith: Does he exist like you or me?
O'Brien: You do not exist.”
― George Orwell, 1984


Ο Orwell παρ' ότι ήταν σοσιαλιστής, ονομάτισε το καθεστώς αυτό Ingsoc (English Socialism). Ίσως γιατί κατάλαβε ότι το μίσος και η παράνοια του ολοκληρωτισμού προέρχεται από αυτούς που φαινομενικά έχουν τους καλύτερους και τους πιο αγαθούς σκοπούς για το κοινωνικό σύνολο...

Ο καλύτερος τρόπος για να κλείσει αυτό το άρθρο είναι το Resistance των Muse το οποίο είναι γραμμένο για το βιβλίο 1984, όπως και υπόλοιπος ομώνυμος δίσκος.

 

“Love is our resistance. They'll keep us apart and they won't stop breaking us down”
― Mat Bellamy, Resistance

To be creative means to be in love with life

0 σχόλια: